Nietoperze
n1(1).jpg n2(1).jpg nietoperz_article.jpg

W Grabówcu, zwłaszcza na terenie zabudowań gospodarczych byłej szkoły podstawowej żyją nietoperze. Widać je zwłaszcza w okresie letnim wieczorami. Najpiękniejszy widok - to letni wieczór kiedy małe nietoperze zaczepiają śpiącego bociana na słupie przy budynku szkoły, Grabówiec 12. Zjawisko piękne jednakże niemożliwe do sfotografowania, pozostaje jedynie obserwacja tej niecodziennej zabawy z ukrycia. Ponieważ w naszej wiosce są nietoperze warto je bliżej poznać. Zapraszamy na stronę http://www.nietoperze.pl/

1248.gif 1248.gif 1248.gif 1248.gif

Nietoperz na strychu czy w domu..co robić? -

http://www.oton.sylaba.pl/nietoperz_w_budynku.html


1254.gif 1254.gif 1254.gif 1254.gif

Występowanie i prapoczątki

Nietoperze i dziś budzą wiele kontrowersji: są jedynymi ssakami posiadającymi umiejętności aktywnego, trwałego latania i występują wszędzie oprócz rejonów polarnych oraz wysokogórskich.
Wiadomo, że nietoperze istnieją już co najmniej 50 mln. lat - odnaleziony, prawie kompletny szkielet najstarszego znanego nietoperza Icaronycteris jest datowany na okres eocenu. Niestety ten 8-miocentymetrowy nietoperz jest już tak podobny do współczesnych, że nie można stwierdzić skąd pochodzą nietoperze i jak posiadły zdolność lotu. Przodkami nietoperzy mogły być jakieś niewielkie nadrzewne ssaki owadożerne, które w pogoni za zdobyczą wspinały się i skakały po gałęziach drzew. Ze względu na to, że wiele gatunków owadów potrafi latać, nietoperze z czasem w procesie ewolucji wykształciły najpierw zdolność lotu ślizgowego, zaś następnie - lotu aktywnego. W dalszym okresie drzewo genealogiczne nietoperzy uległo rozpadowi i wyodrębniły się dwa podrzędny: owocożerne Megachiroptera oraz owadożerne Microchiroptera.

Ogólny wygląd

Występuje tak wiele gatunków nietoperzy, że ciężko jest scharakteryzować ich wszystkich wygląd. Ciało nietoperza pokrywa futerko jaśniejsze od spodu, skrzydła mierzą od 15 cm do 2 m i mają taką samą konstrukcję, ale różny kształt. Ogon i doskonale rozwinięte kończyny przednie są złączone błonami lotnymi (podwójna warstwa skóry), co pozwala zwierzęciu latać ruchem, w którym przednie i tylne kończyny pracują razem. Włókna mięśniowe oraz elastyczne pasma w skrzydłach umożliwiają złożenie ich wokół ciała gdy nietoperz nie lata.

Tryb życia

Mimo wielu gatunków i różnych środowisk, w których funkcjonują, tryb życia większości nietoperzy jest uderzająco podobny. Prawie wszystkie są aktywne nocą, odpoczywają w dzień w kryjówkach wisząc przeważnie głową w dół i nie budują gniazd. Z wyjątkiem kilku gatunków to zwierzęta społeczne, żyjące niekiedy w ogromnych koloniach.

Aktywny lot nietoperzy

Nietoperze szukają kryjówek różnych, dostosowanych do swoich zmieniających się okresowo potrzeb. Inne są kryjówki zimowe służące do snu zimowego, zaś inne do odpoczynku dziennego w pozostałych porach roku Często specjalne kryjówki służą rozmnażaniu się i wychowywaniu młodych. Odpowiednimi kryjówkami są jaskinie, nieczynne kopalnie, szczeliny skalne i dziuple drzew, a także stare budynki zapewniające obfitość kryjówek (pęknięcia w ścianach, belki dachu, piwnice, podziemia, nawet przestrzeń za starymi zasłonami). Duże nietoperze owadożerne często spędzają dnie na otwartej przestrzeni zwisając z gałęzi drzew.
Sporą część czasu wolnego nietoperze poświęcają toalecie - lizaniu swoich membran lotnych, brzucha i klatki piersiowej, drapaniu futerka tylnymi kończynami czy czyszczeniu pazurów.
U różnych gatunków nietoperzy jest różna sprawność poruszania się po ziemi - niektóre są prawie zupełnie bezradne (zdolne do niezgrabnego pełzania), inne składają skrzydła mogą zupełnie sprawnie chodzić, wspinać się a nawet uciekać. Niektóre rudawki potrafią przeskakiwać z gałęzi na gałąź chwytając się ich pazurkami.

Sen zimowy - hibernacja

W strefie umiarkowanej nietoperze zimą nie są w stanie zdobyć wystarczającej ilości pożywienia, więc parę gatunków w takim wypadku migruje w strony o korzystniejszym klimacie. Zdecydowana większość jednak wynajduje kryjówki, zwane hibernaculum, w których zapada w sen zimowy. Miejsce, które nietoperz wybierze sobie na sen zimowy musi spełniać kilka warunków: nie może być tam przeciągów i czynników zakłócających spokój zwierząt, ściany i stropy muszą być szorstkie (by nietoperze mogły się do nich bez trudu przyczepić), mile widziana jest też obecność szczelin i zakamarków, w których nietoperze mogą się ukryć. Poza tym wilgotność powietrza powinna utrzymywać się na stosunkowo wysokim poziomie (by zapobiec utracie wilgoci zwierząt w skutek parowania), a temperatura nie powinna spadać poniżej 0 stopni Celcjusza i nie przekraczać +6 stopni Celsjusza.
By zgromadzić wystarczające zapasy tłuszczu na zimę nietoperze wpadają jesienią w szał jedzenia. W miejscach snu zimowego zaczynają się gromadzić na przełomie października i listopada.

Zwyczaje żywieniowe i polowanie

Większość nietoperzy jest owadożerna, ale każdy gatunek gustuje w innych rodzajach owadów latających (ćmy, motyle, chrząszcze, komary, muchy, ważki, świerszcze, pasikoniki i wiele innych), niektóre nie pogardzą także pająkami i wieloma przeróżnymi stawonogami.
Najczęstszą formą łapania zdobyczy jest polowanie na owady w locie - nietoperze chwytają je albo bezpośrednio pyskiem, albo wykorzystują skrzydła jako siatka do zgarniania lecących owadów. Niektóre nietoperze zwijają swą błonę ogonową, wykorzystując ją jako worek do chwytania i przechowywania owadów. Zdobycz często pożerana jest w locie, w innym wypadku nietoperz celem spożycia ofiary leci do swoich zwyczajowych „jadalni”, miejsc wszelakiego rodzaju, gdzie można się a chwilę zatrzymać i w spokoju napełnić żołądek.
Wiele nietoperzy tropikalnych żywi się owocami, w tym klimacie dojrzewają one cały rok, więc nie ma problemów ze zdobyciem pożywienia - oczywiście te nietoperze nie zapadają również w sen zimowy. Owocożerne nietoperze zjadają także niektóre zielone części roślin i owady zamieszkujące pomiędzy i wewnątrz owoców. Niektóre nietoperze z rodziny rudawkowatych i liścionosów zjadają nektar i pyłek kwiatowy, zapylając przy okazji liczne rośliny. Gatunki te tak samo jak wyżej wymienione zamieszkują przeważnie strefy tropikalne. Ich głowy są wydłużone i spiczaste a języki na tyle długie by sięgnąć dna kwiatu.
Typowo drapieżne gatunki nietoperzy są nieliczne i polują głównie na drobne ssaki (np. myszy), a także niewielkie ptaki, żaby i jaszczurki, uśmiercając je dużymi, dobrze wykształconymi kłami. Dwa gatunki tworzące rodzinę rybaków żywi się rybami - posiadają duże silne stopy zaopatrzone w wyjątkowo długie pazury, którymi przeczesują powierzchnie stawów czy wolno płynących rzek.
Zainteresowanie wzbudzają trzy gatunki z rodziny wampirowatych żywiące się wyłącznie krwią ptaków i ssaków. Przecinają skórę ofiar zębami przekształconymi w cienkie i ostre blaszki i zlizują wypływającą krew. Dzięki substancji występującej w ślinie nietoperzy wampirów krew ofiar posiada obniżoną krzepliwość, dzięki czemu pozostaje ona podczas posilania się cały czas w stanie ciekłym. Ze względu na niewielkie rozmiary nietoperzy wampirów rany, które one zadają nie są specjalnie niebezpieczne dla ofiary.
Te ssaki w większości przypadków polują na określonym terenie, poruszając się po nim ustalonymi trasami. Nocny tryb życia spowodował, że tylko nietoperze z rodziny rudawkowatych posiadają oczy przystosowane do widzenia przy słabym oświetleniu. Zmysły powonienia i słuchu są dobrze rozwinięte u większości osobników. Nietoperze posługują się jednak głównie echolokacją - ich najbardziej wyrafinowanym i zdumiewającym ze wszystkich zmysłów.

Echolokacja

Zasada echolokacji stosowanej przez te zwierzaki jest podobna do tej wykorzystywanej przez radary i sonary. Przez nos i pyszczek zwierzę emituje serię dźwięków (większość w paśmie ultradźwięków - niesłyszalnych dla człowieka), które po odbiciu od zlokalizowanego obiektu, ruchomego lub nie, wracają jak echo do nietoperza. Interpretując echo nietoperz tworzy w zdumiewający sposób obraz swojego otoczenia, określając położenie, wielkość a nawet głębokość (!) otaczających je obiektów. Interpretacja ta potrafi być tak skuteczna (subtelna), że pewne gatunki nietoperzy są w stanie wykryć drut o średnicy mniejszej niż 1 mm. Rybaki prawdopodobnie lokalizują ryby na podstawie fali dźwiękowej odbitej od drobnych zmarszczek na powierzchni wody wywołanych przez potencjalne ofiary.
Echolokacja pełni pewną rolę w identyfikowaniu poszczególnych osobników, ponieważ każdy nietoperz emituje dźwięki w charakterystyczny tylko dla siebie sposób; analiza obrazu dźwiękowego wykwalifikowanemu zoologowi o specjalizacji rękoskrzydłe pozwala zidentyfikować bez problemu konkretnego osobnika.
Część owadów nie pozostało względem nietoperzy dłużnych. Niektóre ćmy, ma przykład, są w stanie podsłuchiwać czułe nadajniki nietoperzy przy pomocy organów słuchowych ulokowanych na ich piersiach, co wykorzystują do wyrafinowanych manewrów podczas ucieczki. Zdarzają się ćmy, które emitują dźwięki rozpraszające te wysyłane przez nietoperza, czasami wręcz takie mocne, że wystraszające to zwierzę!

Rozwój

Nietoperze nie należą do zwierząt płodnych. U zdecydowanej większości gatunków samiczki rodzą i wychowują tylko jedno młode do roku. Wśród kilku gatunków charakterystyczne jest, że samiczki z reguły rodzą bliźnięta, a tylko dwa gatunki z rodzaju Lasiurus i rodziny mroczkowatych mają w miocie 3-4 młodych. Te ostatnie jako jedne z nielicznych posiadają z tego powodu aż 4 funkcjonujące sutki. Tylko u nietoperzy strefy tropikalnej młode rodzą się w dowolnej porze roku. W klimacie umiarkowanym kopulacja odbywa się jesienią lub zimą (wśród gatunków najsprawniej latających zaobserwowano kopulację w locie!), natomiast młode rodzą się dopiero na wiosnę, gdy można zdobyć wystarczającą ilość pożywienia.
Gatunki nietoperzy ze strefy umiarkowanej nie łączą w trwałe pary - samice i samce parzą się z wieloma partnerkami. Kopulacja często ma miejsce na zimowisku, samce wędrują wkoło, budząc samice, z którymi chcą się połączyć. Samce produkują spermę w lecie i zarówno one jak zaplemnione samice mogą przechowywać zdolne do zapłodnienia nasienie do 7 miesięcy. Ta niespotykana u innych ssaków zdolność pozwala na odwleczenie czasu zapłodnienia aż do momentu gdy warunki zewnętrzne będą sprzyjały narodzinom młodych. Z kolei u niektórych gatunków komórka jajowa jest zapładniana natychmiast po kopulacji, lecz nie zagnieżdża się od razu w ścianie macicy i uzyskiwany jest ten sam efekt. Zależnie od tego w jakiej porze roku doszło do kopulacji czas trwania ciąży może wynosić od 45 dni do 10 miesięcy (w wyżej wymienionych przypadkach).
Często samice już niedługo po przebudzeniu się ze snu zimowego zdążają do kryjówek porodowych, w których łączą się w grupy liczące nawet kilka tysięcy osobników. Młode rodzą się zazwyczaj w dzień i w większości przypadków noworodek spada do utworzonego przez zwiniętą błonę ogonową, gdyż nietoperzyce rodzą głównie w nietypowej dla nich pozycji - nogami w dół. Nietypowe wśród tych stworzeń jest również to, że podczas porodu najpierw pojawiają się tylne kończyny zwierzęcia. Ślepe młode jest lizane przez matkę po urodzeniu; nie wygląda ono również przepięknie - jest słabo owłosione i tuż po urodzeniu wydaje szczebiocące dźwięki wysokiej częstotliwości (co pozwala matce rozpoznać później własne dziecko). Całkiem bezradne młode może ważyć po urodzeniu nawet połowę tego co dorosły osobnik i zaczyna ssać prawie natychmiast. Karmienie odbywa się aż do uzyskania przez młode nietoperze całkowitej niezależności, zaś długość wychowywania jest różna u różnych gatunków. Na przykład rekordziści - nietoperze wampiry - wychowują młode aż 9 miesięcy.
Na czas polowania nietoperze owadożerne zostawiają swoje młode w specjalnych kryjówkach co zapewnia im maksimum manewrności i szybkości w czasie lotu (nie mają dodatkowego obciążenia). Pomimo olbrzymiej liczby młodych zgrupowanych w jednym miejscu, samice wydają się nie mieć najmniejszych trudności w odnalezieniu swego dziecka, co oczywiście jest zasługą indywidualnego dźwięku wydawanego przez każde młode. Małe nietoperze rozwijają się szybko - między 3 a 10 dniem życia otwierają oczy, futro zaczyna rosnąć już w pierwszym tygodniu życia szybko opanowują umiejętność chodzenia i wspinania się, zaś u gatunków małych nietoperzy młode uczą się latać zaraz potem (w okresie od 3-5 tygodni w zależności od gatunku). Tylko duże nietoperze z rodziny rudawkowatych osiągają zdolność lotu dopiero w 3 miesiącu życia.
„Przedszkole” może zostać przeniesione, gdy tylko nietoperze zaniepokoją się czymś i podczas ewakuacji młode łapią się zębami mlecznymi uwstecznionego sutka na brzuchu matki (sutki czynne mieszczą się na piersi) oraz wczepiają się w matczyne futro dobrze rozwiniętymi stopami, a także kciukiem zaopatrzonym w pazur.
Matki uczą młode latać i polować, dlatego młode nietoperze do czwartego miesiąca życia stają się już prawie dorosłe, ale nie posiadają jeszcze typowego dla dorosłych osobników futerka. Pełną dojrzałość osiągają do drugiego roku życia.

Długość życia i pokonane dystanse

Nietoperze przeżywają najczęściej 5-10 lat, rekordziści osiągają 20-24 lata. Podczas swojego życia nietoperze przemierzają nieraz stosunkowo długie dystanse (do 50 km dziennie). Amerykański mroczek srebrny zalatuje nawet na Islandię (to odległość 4 000 km!).

1257.gif 1257.gif 1257.gif 1257.gif
O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License