Grabówiec - historia

Stara mapa Grabówca z 1900 roku

staramapaGRz1900r.jpg

(kliknij by powiększyć)


Informacje dotyczące Buchenhagen - Grabówca

grxwiki.JPG

http://www.westpreussen.de/ortsverzeichnis/details.php?ID=865


Grabówiec jest wsią sołecką w gminie Bobrowo. Położony w zachodniej części powiatu brodnickiego. Graniczy z gminą Dębowa Łąka na zachodzie i gminą Golub-Dobrzyń na południu. Przez wieś biegnie droga wojewódzka nr 548. Są też dogodne połączenia z innymi miejscowościami gminy Bobrowo, poprzez sieć dróg asfaltowych i powiatowych. Wzdłuż południowej granicy przebiega ciek wodny – Wawrzonka. Etymologia nazwy wsi Grabówiec wywodzi się prawdopodobnie od lasów grabowych, które rosły na tym terenie przed wieloma laty. Podobnie jak Buczek i Dąbrówka. Wieś liczy 45 numerów domostw wraz ze zlewnią mleka, świetlicą wiejską i remizą strażacką. Zamieszkuje tu około 250 mieszkańców.

Tereny te były częścią historycznej Ziemi Chełmińskiej. Od roku 1226 weszły one we władanie Zakonu Krzyżackiego. Świadectwem tego są budowle kościołów w Nieżywięciu i Kruszynach. W 1479 roku tereny zostały włączone do dóbr królewskich w granicach starostwa brodnickiego. W drugiej połowie XVII wieku po wojnach szwedzkich nastąpiło osadnictwo z zachodu. Głównie ludności pochodzenia germańskiego. Po I rozbiorze Polski terytoria te znajdowały się w granicach zaboru pruskiego.

Wieś Grabowiec rozwinęła się prawdopodobnie wokół folwarku, który tu powstał pod koniec XVII lub na początku XVIII wieku. W roku 1738 prawo do tego majątku nabył od ówczesnego starosty brodnickiego Franciszka Bielińskiego niejaki Fryderyk Strepling wraz z żoną Marianną. Otrzymali oni prawo dzierżawy na 40 lat, która miała trwać od św. Jana 1742 do św. Jana 1782r.
Owe dobra położone były na skraju starostwa przy granicy ze starostwem golubskim oraz wsiami szlacheckimi Dębową Łąką i Pląchotami.

Za folwark uważa się wielkie gospodarstwo rolne lub rolno-hodowlane funkcjonujące od XIV wieku aż do końca II wojny światowej, nastawione na masową produkcję zboża przeznaczonego na zbyt, wykorzystujące pracę przymusową chłopów (tzw. pańszczyznę). Pierwsze folwarki powstawały w dobrach kościelnych i klasztornych, także gospodarstwa sołtyskie miały zbliżony do folwarków charakter.
"Folwarczek Grabowiec", jak sama nazwa wskazuje, należał do mniejszych tego typu gospodarstw w okolicy. Nie mógł on jednak konkurować z wielkimi folwarkami pod względem uprawianego areału, a tym bardziej pod względem produkcji.
Według dokumentu źródłowego z roku 1765 Grabówiec opisany został jako
"wieś nova colonia". Mieszkali tam gospodarze, którzy posiadali kontrakt na 40 lat długoletniej dzierżawy gruntów starostwa, nazywany emfiteuzą.

W roku 1765 Grabowiec zamieszkiwało ośmiu gburów (majętni chłopi):
Hartman Rec (?),
Jerzy Ślisko,
Jan Keyna,
Jerzy Waner,
Antoni Waner,
Jan Klin,
Adam Fagina,
Hertman Gera.
Ich gospodarstwa pod względem liczby budynków były identyczne. Typowa zagroda w tej wsi po koniec XVIII stulecia składała się z chałupy, stajni i stodoły. Budynki wzniesiono techniką szachulcową, która zapewniała dobrą izolację cieplną.

h27.JPG

Wiek XIX to rozwój majątków obszarniczych. Budowa linii kolejowej z Brodnicy do Golubia-Dobrzyna. Od 1896 roku działała Komisja Kolonizacyjna zajmująca się wykupem ziemi i osadnictwem ludności niemieckiej. Od 1918 roku po odzyskaniu niepodległości nastąpił pomyślny rozwój rolnictwa. Grabówiec wszedł w skład województwa pomorskiego. Do wybuchu II wojny światowej wieś Grabówiec zamieszkiwało tylko 7 rodzin polskich. Reszta to byli Niemcy.

Zniemczona nazwa Grabówiec to BUCHENHAGEN. O dużej ilości ewangelików świadczy cmentarz ewangelicki w Grabówcu i Kościół po ewangelicki w Kawkach. Okupacja hitlerowska 1939-1945 przyniosła eksterminacje ludności polskiej. Zgładzony został ówczesny sołtys Polak. Częste były deportacje i uwięzienia. Po wyzwoleniu i ucieczce Niemców nastąpiło zasiedlanie opuszczonych gospodarstw przez ludność polska głównie z południa Polski. W chwili obecnej chyba tylko jedna rodzina ma pochodzenie miejscowe przedwojenne.

Do końca XIX w. w dawnym powiecie brodnickim powstało kilkadziesiąt szkół, a raczej szkółek na poziomie podstawowym. Były one najczęściej jednoklasowe, prowadzone przez jednego nauczyciela. Edukacja ograniczała się do nauki czytania, pisania i prostych obliczeń matematycznych. W okresie zaboru proskiego utrzymana została zasada prowadzenia szkół wyznaniowych. Tylko w nielicznych przypadkach godzono się na równoległe nauczanie młodzieży różnych wyznań.
Szkoła w Grabówcu była szkołą ewangelicką, która powstała w 1782 roku. Natomiast w 1882 r. została przeniesiona do Kawk. Potem ponownie nauczano w pierwotnej wsi.

h1a.jpg

Po zakończeniu I wojny światowej (1914-1918) na terenie powiatu brodnickiego Niemcy zaczęli kształcić swoje dzieci w szkolnictwie niemieckim.
Mimo takich udogodnień wielu Niemców wracało do ojczyzny. Na skutek gwałtownego i znacznego ubytku ludności niemieckiej w latach 1921-1927 zlikwidowano część szkół, do których uczęszczała niemieckojęzyczna ludność ewangelicka. W 1924 roku zamknięto szkołę w Grabówcu. Do 1933r. na naszych terenach nie pozostała ani jedna funkcjonująca państwowa niemiecka szkoła. Działały jednak prywatne szkoły powszechne dla dzieci niemieckich m.in. w Grabówcu. W 1925 roku uczęszczało do niej 40 uczniów.
Z biegiem lat szkoła stała się polska, dla wszystkich dzieci miejscowej ludności.
Ostatecznie Szkołę Podstawową zamknięto w 1976 roku, a uczniów przeniesiono do Nieżywięcia. Obecnie budynek szkoły stanowi lokal mieszkalny.

dziecigrabowiec.jpeg skanuj0004.jpg

Dzieci ze szkoły w Grabówcu 1959 rok / Lekcja religii w Grabówcu 1962 rok

imgxx.jpg skanuj0003.jpg

Szkoła podstawowa w Grabówcu 1965 rok / Kurs Gotowania i pieczenia zorg. przez KGW 1966 rok.


h6.jpg

Czasy PRL-u to budowa socjalizmu. Powstawały formy własności spółdzielcze jak: Gminna Spółdzielnia - Samopomoc Chłopska, Bank Spółdzielczy, Spółdzielnia Mleczarska. Kolektywizacja nie ominęła też Grabówca w latach 1952-1956 istniała Spółdzielnia Produkcyjna działającą na wspólnych gruntach rolnych. W 1956 roku spółdzielnia się rozwiązała i powstało Kółko Rolnicze zajmujące się głownie usługami mechanizacyjnymi i uprawą roli należącej do Państwowego Funduszu Ziemi. W 1958 we wsi zaświeciły pierwsze żarówki, a w 1969 zbudowano wodociąg do dziś dostarczający wodę z Nieżywięcia. Życie kulturalne skupiało się w Klubie Prasy i Książki „Ruch”- lokal obecnej świetlicy wiejskiej. Był tam telewizor, prasa do poczytania i artykuły do kupienia. Obecna świetlica wiejska to jeden ze starszych budynków we wsi. Dawniej był tam całkiem inny układ drzwi i okien, były ścianki działowe. Służył on za mieszkania 3-4 rodzin biedoty wiejskiej. Na miejscu obecnej zlewni mleka były małe szopki dla chowu drobnego inwentarza. Po wojnie ścianki działowe wyburzono, strop został podwyższony, założono nowy dach. Za czasów PRL-u odbywały się tu zabawy taneczne, festyny ludowe, dożynki wiejskie. Wielkim wydarzeniem kulturalnym był comiesięczny przyjazd kina objazdowego z Polską Kroniką Filmową i filmami fabularnymi. We wsi jest też remiza strażacka to też stary budynek część ścian zbudowana jest z kamienia ciosanego, dawniej dach był bardziej ostry, była też wieżyczka do suszenia węży strażackich. Folkloru wsi nadaje przydrożna kapliczka z figurką Matki Boskiej. Odbudowana przez mieszkańców Grabówca w 1945 roku w cokole zamurowana jest zalakowana butelka z aktem erekcyjnym i nazwiskami mieszkańców pomagających przy odbudowie. We wsi w czasach PRL-u działały organizacje takie jak: Związek Młodzieży Wiejskiej (ZMW), Koło Gospodyń Wiejskich i Ochotnicza Straż Pożarna. Wszystkie one na miarę swoich możliwości i zgodnie z duchem epoki spełniały ważną rolę w życiu społecznym wsi. W Grabówcu istniała 5-klasowa Szkoła Podstawowa dalszą edukację dzieci zdobywały w Szkole Podstawowej w Nieżywięciu. Do 1973 roku wieś administracyjnie należała do Gromady Nieżywięć, a potem do Gminy Bobrowo aż po dzień dzisiejszy.

Historię Grabówca opracowali :

"sympatyk strony Grabówca" chcący pozostać anonimowy oraz

Aneta Dec lat 15 z Nieżywięcia.

Zdjęcia dokumentujące zarysy historii Grabówca wykonał Cezary Rybarczyk lat 14 z Grabówca.


Galeria zdjęć.

h1.JPG h1a.jpg h2.JPG h3.jpg h4.jpg h5.JPG h6.jpg h7.jpg h8.jpg h9.jpg h10.jpg h11.jpg h12.jpg h13.jpg h14.jpg h15.jpg h16.jpg h17.jpg h18.jpg h20.JPG h21.JPG h22.jpg h23.jpg h24.JPG h25.JPG h26.JPG h27.JPG h28.JPG h29.JPG h30.jpg h31.JPG hn1.JPG hn2.JPG hn3.JPG hn4.JPG hn5.JPG hn6.JPG hn7.JPG

Zapraszam wszystkich, którzy posiadają jakiekolwiek informacje oraz zdjęcia do uzupełniania zamieszczonej historii Grabówca. Wszelkie informacje i zdjęcia można przesyłać do moderatora strony na e-mail: lp.teno|ceiwobarg#lp.teno|ceiwobarg

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License